خبرگزاری حوزه | ماه رمضان در فرهنگ اسلامی تنها یک ماه در گردش ایام نیست، بلکه میقاتی است برای عاشقان، ضیافتی است برای رهپویان، و بهاری است برای جانهای خسته از زمستان غفلت. در این میان، خاندان عصمت و طهارت (ع) که خود سرچشمههای حکمت و معدن وحی هستند، زیباترین شیوههای استقبال از این ماه عزیز را به ما آموختهاند.
صحیفه سجادیه، این زبور آل محمد (ص) و میراث ماندگار امام سجاد (ع)، گنجینهای از معارف ناب اسلامی است که در قالب دعا و نیایش، ژرفترین مفاهیم توحیدی و اخلاقی را به تشنگان حقیقت عرضه میدارد. در این صحیفه نورانی، دعایی با شماره چهل و چهارم وجود دارد که میتوان آن را «منشور آسمانی استقبال از رمضان» نامید؛ دعایی که امام زین العابدین (ع) با مطلعی سرشار از حمد و ثنای الهی، آن را هنگام فرارسیدن ماه مبارک رمضان زمزمه میفرمودند.
این نوشتار میکوشد با غور در ژرفای این دعای شریف، اوصاف ماه رمضان را در آیینه کلام امام سجاد (ع) به تماشا بنشیند و نغمههای ملکوتی استقبال از ضیافتالله را بازخوانی کند.
بخش اول: ماه رمضان در هندسه الهی هدایت
امام سجاد (ع) در طلیعه این دعا، با نغمهای دلنشین از حمد و سپاس الهی آغاز میکند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِلْإِسْلَامِ...». ایشان خداوند را به خاطر نعمت هدایت به اسلام سپاس میگوید و این هدایت را مقدمهای برای رسیدن به پاداش نیکوکاران و رضوان الهی معرفی میکند.
اما نکته ژرف و تأملبرانگیز آنجا است که حضرت در ادامه، ماه رمضان را از جمله راههای هدایت و احسان الهی برمیشمارد. ایشان با این تعبیر بلند میفرمایند:
«وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ مِنْ تِلْکَ السُّبُلِ شَهْرَهُ شَهْرَ رَمَضَانَ، شَهْرَ الصِّیَامِ، وَ شَهْرَ الْإِسْلَامِ، وَ شَهْرَ الطَّهُورِ، وَ شَهْرَ التَّمْحِیصِ، وَ شَهْرَ الْقِیَامِ»(سپاس خدایی را که از جمله آن راهها، ماه خود، ماه رمضان را قرار داد؛ ماه روزه، و ماه اسلام، و ماه پاککننده [گناهان]، و ماه تصفیه [کردن اعمال از اخلاص]، و ماه شبزندهداری).
در این فراز نورانی، رمضان به عنوان یکی از «سبل» (راهها) معرفی میشود. این تعبیر نشان میدهد که ماه مبارک رمضان خود یک راه و مسیر برای رسیدن به خداوند است؛ نه یک زمان خنثی و بیخاصیت. این ماه، راهی است که اگر به درستی پیموده شود، سالک را به مقصد اعلی یعنی رضوان الهی میرساند. در حقیقت، امام (ع) با این بیان، نقشه راه را پیش روی ما میگشاید و ارزش و جایگاه این ماه را در هندسه هدایت الهی تبیین میکند.
بخش دوم: اوصاف آسمانی رمضان در کلام سجاد (ع)
یکی از درخشانترین بخشهای دعای چهل و چهارم، برشمردن نامها و اوصاف رمضان است. امام (ع) با بیانی شیوا و دلنشین، این ماه را با چندین وصف معرفی میکند که هر یک جلوهای از هویت ملکوتی آن را به تصویر میکشد:
۱. ماه روزه (شهر الصیام): روزهای که امام در این دعا از آن سخن میگوید، فراتر از امساک ظاهری است. در فرازهای بعدی، ایشان از خداوند روزهای را مسئلت میکند که در آن «جوارح و اعضا» نیز از گناه بازداشته شوند؛ روزهای که چشم از نگاه به حرام، گوش از شنیدن لغو، و دست از دراز شدن به سوی حرام بازایستد.
۲. ماه اسلام (شهر الاسلام): رمضان، ماه تسلیم کامل در برابر پروردگار است. در این ماه، مؤمن با تمرین بندگی، روح تسلیم و رضا را در خود تقویت میکند و میآموزد که چگونه اراده خود را تسلیم اراده محبوب گرداند.
۳. ماه پاکی (شهر الطهور): الطهور صیغه مبالغه و به معنای پاککننده بسیار است. این وصف به ما میگوید رمضان، تطهیرکنندهای قوی و قدرتمند برای روح و جان انسان است. همانگونه که آب، لباس آلوده را پاک میکند، رمضان نیز جان آلوده به گناه را پاک و مطهر میسازد.
۴. ماه تصفیه (شهر التمحیص): تمحیص به معنای خالصسازی و جدا کردن ناخالصی از خالص است. رمضان ماهی است که اعمال انسان را از ناخالصیها و آلودگیها پالایش میکند و خلوص و صفا را به ارمغان میآورد.
۵. ماه قیام (شهر القیام): اشاره به شبزندهداریها و عبادتهای خاص این ماه دارد. رمضان ماه قیام برای خدا، ماه شبهای قدر و ماه احیاست. در این ماه، زمین و زمان برای قیام مؤمنان در پیشگاه الهی مهیّا میشود.
۶. ماه قرآن: امام در ادامه میفرماید: «الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ، هُدًی لِلنَّاسِ وَ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَی وَ الْفُرْقَانِ» (ماهی که قرآن در آن نازل شده است؛ در حالی که برای مردم هدایتگر و دارای نشانههای آشکار از هدایت و جدایی [حق از باطل] است). این وصف، رمضان را به قرآن پیوند میزند و نشان میدهد که این ماه، ظرف نزول برترین کتاب آسمانی است.
حجتالاسلام احمدی
نظر شما